Somatoforme stoornissen

Een somatoforme stoornis is een groep aandoeningen waarbij er sprake is van lichamelijke klachten, zonder dat daar een lichamelijke of medische oorzaak voor te vinden is. Dat wil niet zeggen dat de patiënt ‘doet alsof’, de klachten zijn namelijk wel écht. Stress kan een van de veroorzakers zijn van de klachten, zoals een spannende of pijnlijke gebeurtenis. De behandeling moet zich daarom richten op de psychische factoren, medisch kan er namelijk geen oplossing geboden worden.

Behandeling

Onbegrip en schaamte zijn vaak erg herkenbaar voor iemand met een somatoforme stoornis. De klachten zijn lichamelijk, het lijkt er echter op alsof de oorzaak psychisch is. Door de omgeving wordt soms afwijzend gereageerd. Wanneer er immers geen medische oorzaak is, is er toch niets aan de hand? De patiënt stelt zich vast gewoon aan! Dit is echter niet het geval! De problemen zijn wel écht, alleen de oorzaak is psychisch in plaats van lichamelijk. Een psychische behandeling wordt echter vaak afgewezen door iemand met een somatisatiestoornis, omdat ze graag een medische oplossing willen voor hun pijn. De oorzaak zal lichamelijk echter niet opgelost kunnen worden. Wel kan met behulp van een therapeut gewerkt worden aan acceptatie van de pijn, ontspanningsoefeningen en aanpassing aan het leven met de pijn.

Somatisatiestoornis (ook wel Syndroom van Briquet genoemd)

Een somatisatiestoornis is een ernstige, chronische aandoening. Wanneer je last hebt van deze stoornis heb je talloze lichamelijke klachten waarvoor geen medische verklaring te vinden is. Voorbeelden hiervan zijn hoofdpijn, misselijkheid, buikpijn, vermoeidheid en flauwvallen. Deze klachten worden vaak beschreven als ondraaglijk en moeilijk onder woorden te brengen. De klachten beginnen voor het 30e jaar en blijven daarna een aantal jaar aanwezig. Tevens zorgen ze voor significante beperkingen op sociaal of beroepsmatig gebied. Om aan de diagnose voor somatisatiestoornis te voldoen zoals deze is opgenomen in de DSM-IV, moet er sprake zijn (geweest) van minstens vier pijnklachten, twee maag/darm klachten, één seksuele klacht en één pseudo-neurologische klacht. Daarnaast is er geen medische oorzaak gevonden voor de klachten, zijn de symptomen niet met opzet veroorzaakt en de patiënt doet niet alsof.

Conversiestoornis

Conversie betekend letterlijk omzetten. Wanneer je een conversiestoornis hebt zet je bepaalde psychische problemen om in iets lichamelijks. Dit is een onbewust proces, je kan er dus niets aan doen. Voor de medische wereld zijn de klachten vaak een raadsel: iemand is van de ene op de andere dag opeens verlamd aan benen en/of armen, doof, blind, of kunnen niet meer praten. Er is echter geen medische oorzaak voor te vinden. De klachten behorende bij een conversiestoornis kunnen veroorzaakt worden door een pijnlijke sociale of spannende gebeurtenis. De meest gangbare theorie is dat de hersenen door de stress niet de juiste informatie kan doorgeven aan het lichaam. Daardoor worden bepaalde lichaamsfuncties als het ware geblokkeerd.

Pijnstoornis

Bij een pijnstoornis is er net als bij bovenstaande stoornissen sprake van een pijn zonder dat daar een medische oorzaak voor is. De pijn is gelokaliseerd in een deel van het lichaam, en komt het meest voor bij rug, buik, borst en het hoofd.

Hypochondrie

Officieel valt hypochondrie onder de somatoforme stoornissen en niet onder de angststoornissen. Omdat er wel degelijk sprake is van een zeer hoge angst zonder dat daar een directe aanleiding voor is, wordt hypochondrie op deze website tevens bij de angststoornissen besproken. Hypochondrie is letterlijk ‘ziektevrees’. Mensen met hypochondrie ervaren constant de angst dat ze een ernstige ziekte hebben, ondanks dat dit door onderzoek wordt uitgesloten. Ze hebben een preoccupatie met deze ernstige ziekte(s), die gebaseerd is op een onjuiste interpretatie van lichamelijke klachten. Wanneer ze wel zijn gediagnosticeerd met een (lichte) ziekte, wordt deze als ernstiger geïnterpreteerd als dat het daadwerkelijk is. Veelvoorkomende ziektes waar mensen met hypochondrie bang voor zijn:

• Hartklachten (wanneer hartkloppingen en een drukkend gevoel op de borst worden gevoeld)

• Hersenbloeding of kanker (wanneer duizeligheid en/of vreemde ijle gevoelens in het hoofd worden gevoeld)

• Buik of maagziekte of kanker (wanneer misselijkheid met soms braken wordt gevoeld)

• Verlamming of zenuwziekte (wanneer vreemde tintelingen of verdovende gevoelens in de benen of elders worden gevoeld).

Het gevolg van de angst is dat de persoon gepreoccupeerd raakt met het lichaamsdeel waarvan zij denken dat ze daar een ernstige ziekte hebben. Dit kan er echter voor zorgen dat de lichamelijke sensaties die ze daar voelen, toenemen. Wanneer je bijvoorbeeld constant op je hoofd voelt of daar een rare bobbel zit, zal deze misschien wel vanzelf ontstaan door het vele aanraken. Op die manier lokken ze zelf onregelmatigheden in het lichaam uit, waardoor de angst weer toeneemt. Personen met hypochondrie blijven angstig, ondanks dat ze vele malen gerust gesteld zijn door een arts. Sommige mensen durven helemaal niet naar een arts, uit angst dat hun vermoeden waarheid blijkt. Anderen brengen wekelijks een bezoek aan de huisarts, waarna ze slechts voor een beperkte tijd gerust gesteld zijn. Via veelvuldig onderzoek proberen ze koste wat kost bewijs te krijgen voor een ernstige ziekte. Zij geloven dat zij de ernstige ziekte hebben, maar dat de arts hier simpelweg niet genoeg onderzoek voor heeft gedaan.

Stoornis van de lichaamsbeleving (of Body Dysmorphic Disorder)

Mensen met een stoornis van de lichaamsbeleving ervaren een bepaald deel (of bepaalde delen) van hun lichaam anders dan dat in werkelijkheid is. Een neus kan in hun beleving twee keer zo groot zijn als dat hij er in werkelijkheid uitziet bijvoorbeeld. Door dit lichaamsdeel raken mensen met een stoornis van de lichaamsbeleving geobsedeerd: ze zijn vele uren per dag bezig met kijken, voelen, ruiken en bewegen van het lichaamsdeel wat volgens hun beleving misvormd is. Deze obsessie kan zo ernstig zijn dat er een ware angst ontstaan om ‘misvormd’ te zijn, men noemt dit in dat gevoel dysmorfofobie. Vaak is verlegenheid, schaamte en teruggetrokkenheid een van de bijkomende symptomen.

Ongedifferentieerde somatoforme stoornis

Bij een ongedifferentieerde somatoforme stoornis is er sprake van fysiologische klachten, zonder dat daar een medische verklaring voor is gevonden, en zonder dat er sprake is van een andere psychische stoornis zoals angststoornis of depressie. Voorbeelden hiervan zijn klachten als vermoeidheid, verlies van eetlust of problemen met maag-darm kanaal of urinewegen. Omdat burn-out momenteel (nog) niet opgenomen is in de DSM-IV wordt ook de burn-out vaak gediagnosticeerd als een ongedifferentieerde somatoforme stoornis (zie 'burn-out').